Andrzej Marian Bartczak

Tekst krytyczny (1)

Słowo i obraz

Początki twórczości Andrzeja Bartczaka to malarstwo, rysunek i grafika, figury podkreślane pełną ekspresji linią, rytmy, faktury, przenikania. Współpraca ze Stanisławem Fijałkowskim w pracowni technik drzeworytniczych Państwowej Wyższej Szkoły Sztuk Plastycznych w Łodzi, na przełomie lat 60. i 70., skierowała jego zainteresowania ku grafice. Powstają prace o wyraźnym wątku narracyjnym, które w kolejnych fazach przekazują obraz zdarzeń składający się na opowieść o ludzkiej egzystencji, ciągłych przemianach dokonujących się w czasie. "Są to przeważnie dramatyczne refleksje o uwikłaniach człowieka, inwazji mechanizmów i walce sztucznego z biologicznym" - pisze o twórczości Bartczaka Stanisław Fijałkowski - "treścią tych sugestywnych półprzedmiotowych wieloznacznych i metaforycznych przedstawień jest inwazja oka w pejzaż i przestrzeń ujawniająca podstawowe konflikty świata i naszego w nim istnienia, dynamizująca widzianą rzeczywistość i nadająca jej nowe znaczenie: wymiar eschatologiczny." 
Na przemiany bytu człowieka w otaczającej nas rzeczywistości, Bartczak nakłada własny świat form i znaczeń. Obserwacja realiów łączy się z wyobrażeniami artysty, przeradza w autorski mit współczesności. Kolejne doświadczenia twórcze powodują rozszerzenie środków wyrazu - używa różnych technik, często w obrębie tego samego dzieła. Assamblage, collage, rysunek, monotypia, kompozycja malarska na odbitce graficznej traktowanej jako podkład, to jedynie przykłady tych możliwości. Ale nie w technice należy szukać klucza do twórczości artysty. Wielowątkowość, powtórzenia, zatarcia, współuczestniczenie różnych materii malarskich, realny przedmiot czy jego reprodukcja, to tylko materiał niezbędny do opisania współczesności. Bartczak pisze księgi, pisze je pędzlem, dłutem i młotkiem, na drewnie, kartonie i na papierze, na płaszczyźnie i w przestrzeni, w wymiarze realnym i metaforycznym. Jego twórczość bywa czasem rozpatrywana jako swoiście pojęte działanie artysty księgarza tworzącego własną bibliotekę, w której poszukuje dla słów odpowiedników graficznych. Czasem punktem wyjścia książek Bartczaka są ważne dzieła literatury, a wśród nich poezja Zbigniewa Herberta czy ks. Jana Twardowskiego. Jednak tekst nie jest niezbędnym czynnikiem powstania zbioru rysunków czy grafik, może jedynie ułatwić kontakt wyobrażeniowy. Odwoływanie się do konkretnego utworu łączy się z zamysłem plastycznym twórcy. Często tematem są napięcia między formami zawartymi w różnorodnych przestrzeniach, ćwiczenia graficzne obrazujące nastroje. Odczucie artysty staje się formą, która budzi, wywołuje i przyciąga ku sobie słowa i motywy myślowe, rodzi treść. Bartczak niczego nie ilustruje, przywołane przez niego znaki czasem wspierają przytoczony tekst, a czasem go rozszerzają, dopełniając własną metaforyką wykraczającą daleko poza sygnały wywołane narracją utworu.
Książki malowane na płótnie, drewnie i papierze, to układy znaków o bardzo różnym pochodzeniu. Twórca z upodobaniem kolekcjonuje druki i przedmioty, o ciekawym kształcie. Zamiłowania te dają mu wiele radości typowej dla odkrywcy i kolekcjonera, przyjemności w obserwacji przedmiotów drobnych, zbieraniu rzeczy intrygujących, kawałków drewna, kamieni i zestawianiu ich w określonym porządku . Oglądając jego dzieła zostajemy postawieni wobec konieczności zastanowienia się nad związkami, jakie wytwarzają się między poszczególnymi formami, zatrzymani relacją kontrastów. Dopiero po chwili oko odbiera cały zespół przedmiotów, przyswaja związki formalne na pozór nieuchwytne, trudne do określenia, mające jednak ogromny wpływ na całokształt zdarzeń zachodzących w obrębie tego wyselekcjonowanego układu. Proces przyswajania dzieł literatury i ich transpozycja na język wizualny, uzależnione są od bezpośredniego odczucia. Sposób odbioru jest również sprawą całkowicie subiektywną. Decyduje o nim dyspozycja psychiczna, wrażliwość, doświadczenie i przygotowanie estetyczne, a dopiero w drugiej kolejności analiza pojęciowa. 
Dzieło Bartczaka od grafiki - książki, przez książki - rysunki, książki - obiekty, po książki - obrazy, jest olbrzymią księgą w ciągłej transformacji, miejscem poznańi decyzji. Jego książki mogą być przyjmowane jako dzieła określone w czasie i  przestrzeni, odgadywane, przeglądane, przyswajane od wewnątrz i z wierzchu. Są to książki, w których pomnaża się i akumuluje zapis osobliwy, intymny, często zaskakujący czytelnika. Zapis w swej automatyczności konsekwentny, logiczny, morfologicznie jednorodny, a jednocześnie zmienny, ciągle przeobrażający obiekty, formy, uczucia. Jest to miejsce specyficznych spotkań, wiecznie żywe, miejsce przechowywania rzeczy i słów, których często nie można jednoznacznie określić. Jest to ucieczka od determinacji, hierarchii, specjalizacji, porządku, gdzie przedmioty przypadkowo znalezione sąsiadują z kunsztownie wykonanymi, a poezja - z hasłem wyciętym z gazety. Jest to jednocześnie afirmacja działań artysty, jak i przekaz jego wątpliwości i wahań, próba odpowiedzi - jak w przedmiotach istniejących realnie ujawnić to, co niematerialne, jak w ramach skończonego wyrazić nieskończone.

Janusz Zagrodzki

Biografia
Urodził się 8 marca 1945 roku w Kutnie. W latach 1963-1969 studiował na Wydziale Tkaniny w Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych w Łodzi. Jest profesorem zwyczajnym na Wydziale Grafiki i Malarstwa Akademii Sztuk Pięknych im. Władysława Strzemińskiego w Łodzi, prowadzi Pracownię Technik Drzeworytniczych, a od 1984 roku kieruje Katedrą Grafiki Warsztatowej. Jest członkiem Międzynarodowego stowarzyszenia Artystów Drzeworytników XYLON z siedzibą w Szwajcarii. Uzyskał liczne nagrody, medale i wyróżnienia w wystawach i konkursach, za twórczość i osiągnięcia w pracy dydaktycznej w wyższym szkolnictwie artystycznym. Mieszka i pracuje w Łodzi.

Wystawy indywidualne

1971 Andrzej Bartczak. Grafika, rysunek, monotypia, Klub Piwnica - ZPAP, Łódź
1974 Andrzej Bartczak. Grafika, rysunek, Galeria-Klub PWSP, Łódź
1975 Andrzej Bartczak, Grafika, Galeria Bałucka, Łódź
1979 Andrzej Bartczak, Galeria 102, Warszawa
1980 Andrzej Bartczak - Galeria Sztuki Współczesnej, Olsztyn
1982 Marian Bartczak, Galerie Slavia, Brema
1985 Andrzej Bartczak. Księga, Ośrodek Propagandy Sztuki, Łódź
1986 Andrzej Bartczak. Grafika, rysunek, collage, Muzeum Historii Miasta Łodzi - Galeria Łódzka, Łódź
1988 Marian Bartczak. Monotypie i collages, Galeria 86, Łódź
1989 Andrzej M. Bartczak. Einzelausstellung, Ölbilder, Grafiken, Objecte, Collagen, Galerie Kurek, Bonn
1989 Andriessen - Bartczak - Son. Gravures, Carrë Estampes, Luksemburg
1990 Andrzej M. Bartczak, Galerie Rencontre, Liege
1990 Andrzej Marian Bartczak. Books! Atelier Alter-Ego, Mons
1991 Andrzej Bartczak. Livres-objects. Didier Devillez, Bruxelles/Brussel
1991 Andrzej Marian Bartczak. Monotypie z lat 1969-1991, Ośrodek Propagandy Sztuki, Łódź
1994 Andrzej Marian Bartczak. Gravures, monotypes, livres uniqes, Librairie-Galerie RENÉ KIEFFER, Paris
1994  A.M. Bartczak. Grafika-małe formy, Muzeum Historii Miasta Łodzi, Galeria Łódzka

Wystawy zbiorowe

1971 III Triennale Rysunku, Muzeum Architektury, Wrocław
1972 XXV Festiwal Sztuk Plastycznych, BWA, Sopot
1976 VII Ogólnopolska Wystawa Grafiki, Galeria Zachęta, Warszawa
1978 VII Międzynarodowe Biennale Grafiki, BWA, Kraków
1978 VII Międzynarodowe Triennale Rysunku, Muzeum Architektury, Wrocław
1979 Xylon 8. Internationale Triennale des Holzschnitts, Fryburg, Musëe d'Art et d'Histoire, Kongresshalee, Berlin West, Galeria Sztuki, Łódź, BWA, Opole, BWA, Wrocław, BWA, Toruń
1981 IX Ogólnopolska Wystawa Grafiki - Emocja - Racja - Fakt, Galeria Zachęta, Warszawa
1983 Małe Formy Grafiki, Galeria Sztuki BWA, Łódź
1984 8th British International Print Biennale, Cartwright Hall, Bradford
1984 Polska Grafika Współczesna, Dom Umenia, Bratislava, Narodni Galerie, Praha, Galerie
1984 am Weidendamm, Berlinn, Galerie Junge Kunst, Frankturt
1984  X Międzynarodowe Biennale Grafiki, BWA, Kraków
1985 Mail Art Exhibition, Postmuseum, Stockholm
1985 11th International Independants Exhibition of Prints, Kanagawa Prectual Gallery, Kanagawa
1985 Salon International de la Gravure, Palais de la Beaujoire, Nantes
1986 Tendencje i osobowości w sztuce łódzkiej, Muzeum Historii Miasta - Galeria Łódzka, Łódź
1986 First Annual International Exhibition of Miniature Art, Del Bello Gallery, Toronto
1987 Polska teka graficzna w zbiorach łódzkich, Muzeum Historii Miasta Łodzi - Galeria Łódzka, Łódź
1987 Polscy artyści w Bonn, Galerie Kurek, Bonn
1988 Drzeworyt łódzki wczoraj i dziś, BWA, Łódź
1988  VI Międzynarodowe Triennale Tkaniny, Centralne Muzeum Włókiennictwa, Łódź
1988  Le dessin contemporain polonais, Instytut Polski, Paris
1989 XYLON, Galeria Zachęta, Warszawa
1990 Petit est beau, Instytut Polski, Paris

Prace w zbiorach

Musée du Petit Format, Couvin
Musée Royal de Mariemont
Centre de la gravure et de l`image imprimée, La Louviere
Graphische Sammlung Albertina, Wien
Galerie Junge Kunst, Frankfurt
Kupferstich ? Kabinett, Staatliche Kunstsammlung, Dresden
Muzeum Sztuk Pięknych im. A. Puszkina, Moskwa
Narodni Galerie, Praha
Muzeum Narodowe, Warszawa
Muzeum Narodowe, Wrocław
Muzeum Literatury im. A. Mickiewicza, Warszawa
Gabinet Rycin Biblioteki Narodowej, Warszawa
Biblioteka Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa
Biblioteka Jagiellońska, Kraków
Biblioteka Uniwersytecka, Łódź
Biblioteka Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, Wrocław
Państwowa Galeria Sztuki Współczesnej Zachęta, Warszawa
Muzeum Sztuki, Łódź
Muzeum Archidiecezji Warszawskiej, Warszawa
Muzeum Historii Miasta Łodzi, Łódź
Centralne Muzeum Włókiennictwa, Łódź
Muzeum Śląskie, Katowice
Muzeum Górnośląskie, Bytom
Muzeum Okręgowe im. L. Wyczółkowskiego, Bydgoszcz
oraz w kolekcjach prywatnych w kraju i za granicą

Bibliografia

G. Sztabiński, (w:) Andrzej Bartczak. Grafika, rysunek, malarstwo., Ośrodek Propagandy Sztuki, Łódź 1978
M. Hniedziewicz, M. Gutowski (w:) Prezentacje łódzkie 4, Biuro Wystaw Artystycznych, Łódź 1980
J. Ładnowska, (w:) Twórcy 1945-1980, Galeria Sztuki Biura Wystaw Artystycznych, Łódź 1981
D. Wróblewska, Polska grafika współczesna, Interpress, Warszawa 1983
J. Zagrodzki, Księga ? kolekcja ? świat (w:) A.M. Bartczak, Księga, Ośrodek Propagandy Sztuki, Łódź 1985
J. Poradecki, (w:) Podróż, Centralne Muzeum Włókiennictwa, Łódź 1986-1987
G. Sztabiński, (w:) A.M. Bartczak, Książki. Muzeum Historii Miasta Łodzi 1989
J. Jedliński, (w:) A.M. Bartczak.Monotypie z lat 1969-1991, Ośrodek Propagandy Sztuki, Łódź 1991
K. Jurecki, (w:) Kamień próby, Galeria Dziennikarzy, Kutno 1992
J. Zagrodzki, Słowo szuka kształtu, kształt poszukuje słowa, (w:) A.M. Bartczak.
Grafika-małe formy, Muzeum Historii Miasta Łodzi, Galeria Łódzka 1994