Jan Dobkowski "Moje lata 60. i 70.": 2004-12-03 - 2004-12-31

Na wystawie zostaną zaprezentowane od dawna niepokazywane prace Jana Dobkowskiego z lat 60. i 70. Wystawa została przedłuzona do 8 stycznia 2005 roku.

Jan Dobkowski urodził się 8 czerwca 1942 roku w Łomży. W latach 1962-1968 studiował w Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie na Wydziale Malarstwa w pracowniach prof. Juliusza Studnickiego i prof. Jana Cybisa. Był współzałożycielem (wraz z Jerzym Jurrym Zielińskim) grupy "Neo-Neo-Neo" (1967-1970), nawiązującej do filozofii odnowy moralnej i bliskiego związku z przyrodą. Ilustrator wierszy Guillaume'a Apollinaire'a "Zwierzyniec albo świta Orfeusza" (1963). W okresie stanu wojennego uczestniczył w akcjach kultury niezależnej. W 1972 roku był stypendystą Fundacji Kościuszkowskiej w Nowym Jorku. Laureat nagród, m.in.: Nagrody Krytyki im. Cypriana Kamila Norwida (1978); Nagrody im. Jana Cybisa (1994) za całokształt twórczości. Mieszka i pracuje w Warszawie.

Na płaszczyźnie i w przestrzeni

Nie wszyscy malarze chętnie ujawniają początki swojej twórczości, a już dzieła powstające w pracowniach akademickich, z reguły kompromisowe, tylko w szczególnych okolicznościach przedstawiane są na wystawach. Jan Dobkowski jest wyjątkiem od tej reguły. Przede wszystkim z tego powodu, że jego osobowość artystyczna, ukształtowała się jeszcze przed wstąpieniem do Akademii. Uczelnia, a konkretnie pracownia Jana Cybisa, gdzie profesor zachował szczególną ostrożność wobec niezwykłego wówczas sposobu obrazowania, jedynie tę osobowość potwierdziła.

Po blisko 40 latach można oglądać prace, którymi młody wówczas artysta, rozpoczął swoje malarskie poszukiwania, niemal naprzeciwko miejsca w którym powstawały. Tym miejscem, utrwalonym na zawsze w pamięci autora i wielu jego kolegów był dom akademicki Dziekanka, niezwykły ośrodek twórczy, kipiący energią i entuzjazmem, tu powstawały strofy młodych poetów, rodziły się pierwsze idee i manifesty adeptów warszawskiej ASP. Dobkowski należy do grona artystów, których droga twórcza łączy się z rozbudzeniem ruchów kontestatorskich, światowego buntu młodzieży, skierowanego przeciw stereotypom konsumpcyjnych cywilizacji, w równym stopniu zachodnich, jak i wschodnich. Podstawowe dążenia tej ponadnarodowej fali obrazoburców, pogardliwie nazywanych hippies, to zdecydowany pacyfizm, obrona praw człowieka do życia, miłości i zachowania pełnej indywidualności, a także dążność do nawiązania naturalnego współistnienia ze światem przyrody.

Błyskotliwy sukces artystyczny, jaki odniósł Dobkowski i powołana przez niego grupa NEO-NEO-NEO (wspólnie z Jurrym Zielińskim) jeszcze przed ukończeniem Akademii, w drugiej połowie lat 60., był wynikiem głębokiej wiary artysty w niepodważalny sens takiego działania, opartego na ożywczej sile życia, sztuki i uczuć. Istota odmienności jego malarstwa polegała na budowaniu przestrzeni obrazu nie w głąb ale na zewnątrz dzieła, w kierunku widza. Artysta konstruując układ kompozycji tworzył zespoły kształtów unoszące się przed płaszczyzną obrazu. Wyodrębnione miękką linią, wypełnione kolorem formy, odrywają się od płótna. Płaszczyzna obrazu stanowi obszar, w którym rozpoczynają swoje osobiste spotkania bohaterowie jego wypełnionych barwą kompozycji. Nasycanie obrazu kontrastowymi kolorami uwalnia migotliwe linie na krawędziach zieleni i czerwieni, błękitu i żółci, oddziela figury od tła, uruchamia kształty w przestrzeni. Zatarcie śladów materii malarskiej, dotknięć pędzla, na rzecz gładkiej płaszczyzny i nieregularnej, bogato rozczłonkowanej plamy, nadaje dziełom artysty rygor formalny. Cechą charakterystyczną jest stała zależność między figurą a tłem. Forma nie może być odbierana jak otwór w prostokącie płótna, zawsze wydobywa się przed jego powierzchnię.

Pracę twórczą Dobkowskiego można określić mianem osobistego przewodnika emocjonalnego, w którym znalazły się tematy układające się w logiczny ciąg narracyjny. Relacje międzyludzkie, zawarte w pracach powstałych jeszcze w czasie studiów w warszawskiej ASP, wzbogacają swój wyraz o walor trójwymiarowości. W pracy dyplomowej Taśma (1968), artysta podejmuje próbę takiego przedstawienia obrazu człowieka, który ujawnia podobieństwo wewnętrznej budowy wszystkich ludzi, ale jednocześnie podkreśla zasadę niepowtarzalności, unikatowości każdego istnienia. Nadzieję na nawiązanie stałych kontaktów z umysłowością wrażliwych odbiorców artysta dostrzega w przekazywaniu szczerej i prawdziwej miłości, w niej upatruje właściwe Wyjście (1969) z marazmu i powszechnej unifikacji. Młody gniewny (1968) będzie już mógł podążać własną, niezależną drogą, na której dostrzeże Uwrażliwione punkty (1975), a także napotka równie samotne i wrażliwe istoty. Wędrówka dusz (1975), może zostać uwięziona W zamkniętej przestrzeni (1975), bądź zmierzać ku bezkresowi, ku Oddechowi nieba (1976). Przebycie drogi życia nie zawsze oznacza spełnienie wszelkich oczekiwań i pokładanych w nim nadziei. Pączkująca (1970) wykonuje szereg Niepotrzebnych ukłonów (1972), które w żaden sposób nie ukoją wewnętrznego Niepokoju (1977), narastającego w miarę upływu czasu i nabytego doświadczenia. Zakorzeniona w świadomości artysty fizjologiczna potrzeba tworzenia, ujawnia się poprzez obrazy wypełnione barwną linią, które w graficznych splotach układają się w motywy będące wytworem nieokiełznanej fantazji, finezyjnie wijącej się linii będącej śladem myślenia. W sztuce Dobkowskiego spotykają się refleksje towarzyszące naszej egzystencji, ścierających się namiętności, a ludzkie ułomności stają się przemożną siłą, dzięki nim artysta dostępuje stanu Objawienia (I,1978), porządkuje i wyznacza nowe obszary przemyśleń. Mało jest przykładów w polskiej sztuce, twórców dla których przestrzeń psychologii człowieka, bogata w najskrytsze doznania intymne, zyskała tak wiarygodny i bezkompromisowy przekaz.

Malarstwo Dobkowskiego w pełni ukształtowała filozofia natury. Uważa, że prawdziwym domem człowieka i wszystkich otaczających go zjawisk jest przyroda. Na postawione sobie samemu pytania o źródła egzystencji, powody dla których żyjemy i tworzymy, znajduje odpowiedzi w kolejnych obrazach. W duszy pozostał nadal tym młodym entuzjastą dla którego pojęcia człowiek, miłość, wierność zachowały swój pierwotny sens i znaczenie. Analiza prac Jana Dobkowskiego z lat 60. i 70. dobitnie udowadnia ich rangę, a co ważniejsze wysoki poziom świadomości artystycznej autora. Twórcze decyzje podejmowane wówczas ujawniają znaczenie jego rzadko dzisiaj przypominanych obrazów dla sztuki światowej.

Pisanie od nowa źle wypełnionych kart historii sztuki powinno następować nieustannie. Miejmy nadzieję, że wystawa wpłynie na weryfikację nieuprawnionych sądów i przybliży te wyjątkowe obrazy koneserom chcącym poznać prawdziwą wartość dokonań sztuki polskiej.